Yerel yönetimlerde demokratik işleyişin en önemli unsurlarından biri, seçilmiş organların idareyi etkin biçimde denetleyebilmesidir. Belediyelerde bu denetim görevi büyük ölçüde belediye meclisleri aracılığıyla yerine getirilmekte, mali denetimin temel aracı olarak ise denetim komisyonu öne çıkmaktadır. Belediye meclisi denetim komisyonu, belediye yönetiminin mali işlemlerini şeffaflık ve hesap verebilirlik ilkeleri çerçevesinde inceleyen önemli bir mekanizma niteliğindedir.
Denetim komisyonu denetimi 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 25. Maddesine göre yapar. Buna göre denetim komisyonu, her yıl ocak ayında belediye meclisi tarafından kendi üyeleri arasından seçilmek suretiyle oluşturulur. Komisyonun üç ila beş üyeden oluşması ve meclisteki siyasi parti gruplarının temsil oranlarının dikkate alınması, denetimin çoğulcu bir anlayışla yürütülmesini amaçlamaktadır. Bu yönüyle denetim komisyonu, yalnızca teknik bir denetim organı değil, aynı zamanda siyasi denetimin de kurumsal bir aracıdır.
Denetim komisyonu, belediyenin bir önceki yıla ait gelir ve giderlerini, bütçe uygulamalarını, ihale süreçlerini ve diğer mali işlemlerini incelemekle görevlidir. Komisyonun denetimi yerindelik denetimi olmayıp, hukuka uygunluk ve mali denetimle sınırlıdır. Ancak yapılan incelemeler, belediye kaynaklarının etkin ve doğru kullanılıp kullanılmadığını ortaya koyması bakımından büyük önem taşır. Denetim sürecinde komisyon, belediye başkanı ve ilgili birimlerden her türlü bilgi ve belgeyi talep edebilmekte; gerektiğinde mali konularda uzman kişilerden destek alabilmektedir.
Komisyon çalışmaları en fazla kırk beş gün içinde tamamlanmakta ve denetim sonucunda bir rapor hazırlanmaktadır. Bu rapor, belediye meclisine sunularak meclis üyelerinin bilgisine açılır. Denetim komisyonu raporları doğrudan yaptırım doğurmasa da, tespit edilen hususlar belediye yönetiminin değerlendirilmesine, kamuoyunun bilgilendirilmesine ve gerektiğinde ilgili denetim mercilerinin harekete geçirilmesine zemin hazırlar.
Sonuç olarak belediye meclisi denetim komisyonu, yerel yönetimlerde mali disiplinin sağlanması, kamu kaynaklarının korunması ve belediye yönetiminin hesap verebilirliğinin güçlendirilmesi açısından önemli bir işleve sahiptir. Meclis üyelerinin bu komisyondaki etkin çalışmaları, yerel demokrasinin gelişmesine ve vatandaşların yönetime olan güveninin artmasına doğrudan katkı sunmaktadır.
